Werken als leraar in het speciaal onderwijs: functies, clusters en begeleiding

Het speciaal onderwijs is er voor leerlingen die meer begeleiding nodig hebben dan het reguliere onderwijs kan bieden. Bijvoorbeeld vanwege een beperking, een langdurige ziekte, een leerprobleem of een andere ondersteuningsbehoefte.

Wil je in het speciaal onderwijs werken? Dan helpt het om te weten hoe het is georganiseerd en welke functies er zijn. Dat lees je in dit artikel.

Wat is speciaal onderwijs?

In het speciaal onderwijs krijgen leerlingen meer persoonlijke begeleiding en onderwijs dat is afgestemd op wat zij nodig hebben. De groepen zijn kleiner, er zijn vaak meer volwassenen per groep en de dag is sterk gestructureerd.

Naast de leraar die voor de klas staat, werken er vaak onderwijsassistenten, begeleiders en specialisten zoals logopedisten en gedragsdeskundigen. Samen vormen zij een team rond de leerling.

De vier clusters

Binnen het speciaal onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen vier clusters:

• Cluster 1: leerlingen die blind of slechtziend zijn.
• Cluster 2: leerlingen die doof of slechthorend zijn, of een taalontwikkelingsstoornis hebben.
• Cluster 3: leerlingen met een lichamelijke of verstandelijke beperking, of een langdurige ziekte.
• Cluster 4: leerlingen met gedrags- of psychiatrische problematiek.

Sinds de invoering van Passend onderwijs is de organisatie veranderd. Clusters 1 en 2 worden landelijk en regionaal georganiseerd door gespecialiseerde instellingen. Voor clusters 3 en 4 beslissen de regionale samenwerkingsverbanden van scholen of een leerling naar het speciaal onderwijs gaat, met een toelaatbaarheidsverklaring.

Speciaal onderwijs en speciaal basisonderwijs

Speciaal basisonderwijs is niet hetzelfde als speciaal onderwijs. Op een school voor speciaal basisonderwijs zitten leerlingen die in het reguliere basisonderwijs net wat meer nodig hebben. Ze krijgen les in kleinere groepen, met meer individuele aandacht en een aangepast tempo.

Het speciaal onderwijs is gericht op leerlingen met een intensievere ondersteuningsbehoefte en is ingedeeld in de clusters hierboven.

Individuele begeleiding

Sommige leerlingen hebben tijdelijk of langdurig intensieve individuele begeleiding nodig. Een begeleider ondersteunt dan één leerling tijdens de schooldag: bij de lessen, in de pauzes en bij overgangsmomenten. De begeleider werkt daarbij nauw samen met de leraar en andere betrokken professionals.

Dit is een rol waarin je echt het verschil maakt voor één kind, en waarin vertrouwen en voorspelbaarheid centraal staan.

Welke functies zijn er?

• Leraar speciaal onderwijs. Je staat voor de klas en stemt je lessen af op de groep. Hiervoor is een onderwijsbevoegdheid nodig, vaak aangevuld met een specialisatie.
• Onderwijsassistent. Je ondersteunt de leraar bij instructie, kleine groepjes en individuele leerlingen.
• Individuele begeleider. Je begeleidt één leerling gedurende de schooldag.
• Vakdocent of workshopbegeleider. Je verzorgt sport, muziek, beeldende vorming of een ander vak, aangepast aan de groep.

Wat het werk van je vraagt

Voorspelbaarheid, rust en geduld zijn in het speciaal onderwijs belangrijker dan ergens anders. Je zegt wat je gaat doen, je doet wat je hebt gezegd en je kondigt veranderingen aan. Daar staat tegenover dat je vooruitgang met eigen ogen ziet, in kleine groepen waarin je elke leerling echt leert kennen.

Aan de slag in het speciaal onderwijs

Karibu verbindt onderwijskrachten met scholen voor speciaal onderwijs en speciaal basisonderwijs, en levert ook leerlingbegeleiding en individuele begeleiding. Welke opleiding en ervaring nodig zijn, hangt af van de functie en de verantwoordelijkheid.

Wil je ontdekken of het speciaal onderwijs bij je past? Meld je aan als onderwijskracht. Ben je een school die ondersteuning zoekt? Plan een vrijblijvend gesprek.