Competenties van een leerkracht basisonderwijs

Wat maakt iemand een goede leerkracht in het basisonderwijs? Naast kennis van de vakken gaat het om vaardigheden en houding: hoe je met kinderen omgaat, hoe je uitlegt en hoe je met collega's en ouders samenwerkt. Die worden samengevat in competenties.

In dit artikel lees je welke competenties een leerkracht basisonderwijs nodig heeft, wat de bekwaamheidseisen zijn, en wat pedagogische vaardigheden precies inhouden.

De bekwaamheidseisen voor leraren

In Nederland zijn de eisen aan leraren wettelijk vastgelegd in de bekwaamheidseisen. Sinds 2017 zijn dat er drie:

• Vakinhoudelijk bekwaam. Je beheerst de inhoud van de vakken die je geeft.
• Vakdidactisch bekwaam. Je weet hoe je die inhoud zo overbrengt dat leerlingen het leren.
• Pedagogisch bekwaam. Je zorgt voor een veilige, gestructureerde leeromgeving en ondersteunt de ontwikkeling van elk kind.

Daarnaast wordt van leraren verwacht dat ze samenwerken met collega's en zich blijven ontwikkelen.

De zeven competenties van de leraar

Vóór 2017 werd gewerkt met zeven competenties, die op veel opleidingen en scholen nog steeds worden gebruikt. Ze geven een goed beeld van wat het vak vraagt:

1. Interpersoonlijk competent

Je zorgt voor een goede sfeer in de groep en een prettige omgang met en tussen leerlingen. Je bent duidelijk, je geeft leiding en je bent tegelijk betrokken.

2. Pedagogisch competent

Je zorgt voor een veilige leeromgeving waarin leerlingen zich gezien voelen, zelfstandig leren werken en verantwoordelijkheid nemen.

3. Vakinhoudelijk en didactisch competent

Je beheerst de leerstof en weet die op verschillende manieren uit te leggen, afgestemd op het niveau van de leerling.

4. Organisatorisch competent

Je zorgt voor structuur: een duidelijke planning, een overzichtelijk lokaal en heldere afspraken.

5. Competent in het samenwerken met collega's

Je werkt samen in het team, deelt kennis en draagt bij aan de school als geheel.

6. Competent in het samenwerken met de omgeving

Je onderhoudt goed contact met ouders en met andere betrokkenen, zoals zorgprofessionals en organisaties in de buurt.

7. Competent in reflectie en ontwikkeling

Je kijkt kritisch naar je eigen handelen en blijft je ontwikkelen als professional.

Wat zijn pedagogische vaardigheden?

Pedagogische vaardigheden gaan over hoe je kinderen begeleidt in hun ontwikkeling. Denk aan:

• signalen van kinderen opmerken en daar passend op reageren;
• duidelijke grenzen en routines bieden;
• kinderen ruimte geven om zelf te ontdekken;
• positief gedrag stimuleren;
• de interactie tussen kinderen begeleiden.

Deze vaardigheden lijken sterk op de interactievaardigheden die in de kinderopvang worden gebruikt. Lees meer in ons artikel over interactievaardigheden in kinderopvang en onderwijs.

Kwaliteiten van een goede leerkracht basisonderwijs

Naast de formele competenties zijn er persoonlijke kwaliteiten die een goede leerkracht kenmerken:

• Geduld en inlevingsvermogen.
• Enthousiasme voor kinderen en voor leren.
• Flexibiliteit, want geen dag is hetzelfde.
• Humor, die helpt om een band op te bouwen.
• Creativiteit in het uitleggen en bedenken van lessen.

Je competenties inzetten via Karibu

Ben je leerkracht, of heb je de kwaliteiten om met kinderen te werken zonder lerarendiploma? Karibu verbindt onderwijskrachten met scholen, buitenschoolse opvang en kinderopvang in Amsterdam, Noord-Holland, Flevoland en de regio Leiden. Lees meer over werken in het onderwijs of meld je aan als onderwijskracht.